Klimaatverandering bijsturen? Juist NU hebben we een kans!

Beste lezer,

Deze boodschap stuur ik naar al mijn vrienden, familieleden en bekenden. Ik heb belangrijk nieuws, dat ik graag met iedereen wil delen. Als je dit even belangrijk vindt als ik, dan wil ik je vragen te helpen de boodschap verder te verspreiden. Zo niet, dan spijt het me dat ik je hiermee heb lastiggevallen. Ik zal dan verder geen berichten meer sturen.

Het woord ‘klimaatverandering’ roept bij velen van ons (inclusief mijzelf) een gevoel van machteloosheid op. Het lijkt te ver weg, abstract. Wat we er zelf tegen kunnen doen lijkt belachelijk weinig. De economische belangen die een effectieve aanpak in de weg staan lijken te sterk. Toch horen we de laatste tijd ook steeds meer berichten over de snelle opkomst van alternatieve energie – denk bijvoorbeeld aan de voortvarende manier waarop de energie-transitie in Duitsland (en meer nog in Denemarken) wordt aangepakt.

Hierdoor weten we vaak niet goed wat we ervan moeten denken. Wat zeker ook in de hand wordt gewerkt door de wat oppervlakkige en gefragmenteerde informatie in de reguliere media. Is een wereldwijde catastrofe al onvermijdelijk? Of staan we juist aan de vooravond van een duurzame samenleving?

In deze brief ga ik proberen je ervan te overtuigen dat het wel degelijk zin heeft in actie te komen tegen klimaatverandering. Juist nu komen er overal nieuwe groepen en bewegingen van de grond die zich inzetten voor het klimaat. Een goed voorbeeld hiervan is de Global Divestment Movement, die overal ter wereld investeerders oproept zich terug te trekken uit fossiele brandstoffen (zie hun website http://gofossilfree.org/nl/). Als je zelf iets wilt doen, dan kun je als eerste een van hun petities ondertekenen (klik hier). Later meer hierover.

De volgende vier punten wil ik onder je aandacht brengen

1: Er zijn hoopvolle ontwikkelingen (wind en zonne-energie groeit met 26% per jaar! 1,2,3,4)

2: Het komt niet vanzelf goed (de fossiele brandstof industrie heeft veel invloed op regeringen en op de media)

3: Waarom is het zo urgent? (het klimaat trekt zich niets aan van onze tijdschema’s)

4: Wat kun je zelf doen?

Een goede algemene inleiding over de effecten van klimaatverandering is te vinden op deze website: http://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/klimaatvragen/

Alle feitelijke beweringen die ik hieronder ga doen, zal ik zoveel mogelijk onderbouwen met hyperlinks die verwijzen naar informatie op internet. Hier is een schat aan informatie te vinden. Als je commentaar of kritiek hebt op deze brief, of aanvullende informatie, dan kun je mij hier mailen: fullpictureofclimatechange@gmail.com

 

1: Er zijn hoopvolle ontwikkelingen

Allereerst het goede nieuws. De fossiele brandstof industrie (kolen, olie en gas) verkeert in moeilijkheden. Wanneer de prijzen hoog zijn (1), gaan mensen, bedrijven en regeringen meer in schone energie investeren. Zijn de prijzen laag(1,), dan verliezen investeerders het vertrouwen dat nieuwe investeringen (in bv. schaliegas, olie uit teerzand, en olie uit het Arctische gebied) nog zullen renderen. Het exploiteren van deze (tweederangs) bronnen is namelijk niet alleen extreem vervuilend, maar ook veel duurder. Op dit moment zijn de prijzen laag, dus de investeerders beginnen al weg te lopen.

Tegelijkertijd ziet het er vooralsnog niet naar uit (1,2)dat de groei van zon- en windenergie hierdoor afneemt. Vanaf het jaar 2008 is de geïnstalleerde capaciteit van zon- en windenergie met gemiddeld 30% per jaar gegroeid. Op dit moment wordt nog slechts 4 a 5% van de elektriciteit met zon en wind opgewekt. Niettemin komt het grootste gedeelte van de jaarlijkse groei van de wereldwijde elektrische capaciteit (56% in 2013, zie hier, pagina 13) nu al uit duurzame bronnen (waarvan de helft hydro-elektriciteit). Hierdoor hebben investeerders in fossiele brandstoffen opeens veel minder vertrouwen dat nieuwe exploraties op lange termijn rendabel zullen zijn.

Met name China investeert zeer sterk in schone energie en energie-efficiency. Hierdoor gaat het waarschijnlijk zijn import van kolen stopzetten (zie hier, 1,2,3,4,5). Dit kan een crisis veroorzaken in de internationale kolenhandel. De lage olieprijs is deels het gevolg van lage economische groei in China. Voor een ander deel wordt het veroorzaakt door het feit dat Saudi-Arabië weigert zijn productie te verlagen. Het motief hiervoor (1) is volgens sommigen dat het land nieuwe olie-exploraties van andere landen wil dwarszitten (die kunnen alleen hun marktaandeel verkleinen).

Investeerders anticiperen ook op verwachte prijsdalingen van alternatieve energie. Bekend is dat windmolens en vooral zonnepanelen steeds goedkoper worden. Binnen enkele jaren valt ook een aanzienlijke prijsdaling en kwaliteitsverbetering van batterijen voor elektrische auto’s te verwachten (1, 2, 3). Het wordt technisch en financieel steeds beter mogelijk huizen energieneutraal te maken. Cruciaal is de snelle ontwikkeling van grootschalige opslag van energie (1, 2) – nodig om schone energie op te slaan als het niet waait en de zon niet schijnt.

Exploraties van fossiele brandstoffen stuiten op steeds feller verzet van de lokale bevolking, als gevolg van de lokale vervuiling die deze veroorzaken. Zelfs in China protesteren mensen tegen vervuiling door de kolen-industrie. Vaak wordt verzet met geweld gebroken. Maar ieder uitstel levert de fossiele brandstof industrie weer verlies op. De Global Divestment Movement oefent steeds meer morele druk uit op investeerders om zich terug te trekken uit fossiele brandstoffen (en als het even kan, te investeren in schone energie). Ook dit heeft invloed op sommige investeerders. Bovendien blijkt uit recent wetenschappelijk onderzoek dat de klimaatverandering zich sneller ontwikkelt dan verwacht. Het wordt steeds duidelijker dat het grootste gedeelte van onze voorraden fossiele brandstoffen in de grond moet blijven, als we catastrofale klimaatverandering willen voorkomen.

Als je de laatste twee links in de alinea hierboven aanklikt, dan zullen beide artikelen   (en alle informatie en links in paragraaf 3 hieronder) je hopelijk de urgentie van de klimaatproblematiek doen inzien. Dat is de bedoeling van deze brief. Ik wil je persoonlijk oproepen je stem meer te laten horen. Doorbreek de stilte! Kaart het onderwerp aan bij politici, investeerders en bedrijven. Ik weet zeker dat als alle mensen die zich zorgen maken over klimaatverandering – en dat zijn er veel! – wat harder zouden roepen dat er nu echt iets moet gebeuren, dit de publieke opinie kan veranderen. Hierdoor kan het politieke plaatje er opeens heel anders uit komen te zien.

2: Het lost zich niet vanzelf op.

De fossiele brandstofindustrie vecht terug. Wereldwijd hebben zij nog steeds een jaarlijkse omzet van 5000 miljard dollar. Dit geeft hen veel invloed op regeringen, en op de media. Er wordt een grootscheepse campagne van misinformatie gevoerd (zie hoofdstuk 1 in Naomi Kleins nieuwe boek over klimaatverandering: No Time. En de volgende links: 1,2,3,4,5,6,7,8,9). Zogenaamde klimaatsceptici proberen twijfel te zaaien aan de wetenschappelijke consensus dat menselijke activiteit de oorzaak is van de klimaatverandering. Regeringen geven per jaar nog steeds minimaal 500 miljard dollar uit aan directe, en 1400 miljard aan indirecte subsidies (1,2,3) voor fossiele brandstoffen – terwijl hier eigenlijk belasting op geheven zou moeten worden!

Daarnaast heeft de fossiele industrie het voordeel dat hun infrastructuur er al ligt. Terwijl de alternatieve energie haar infrastructuur nog moet opbouwen. Er moet een ‘smartgrid’ worden aangelegd, die grootschalige toepassing van zon- en windenergie kan integreren in het bestaande elektriciteitsnetwerk. Dit vergt investeringen van een omvang die normaal gesproken alleen door regeringen kan worden opgebracht.

Voor particulieren die willen overgaan op schone energie geldt hetzelfde probleem. Als je zonnepanelen op je dak legt, betaal je in feite je energierekening 20 jaar vooruit. Niet iedereen heeft dat geld liggen. Daarom zijn nieuwe financieringsconstructies noodzakelijk. Op mondiale schaal geldt dit ook voor ontwikkelingslanden – voor Afrika biedt zonne-energie enorme kansen, maar vaak ontbreekt het geld. Bedrijven die hun CO2-uitstoot willen verminderen, worden hierin belemmerd door aandeelhouders die ieder jaar hoge rendementen willen zien – aandelen verkopen kost tenslotte maar een paar muisklikken. Dit maakt investeringen die pas op lange termijn rendabel zijn vaak onmogelijk.

Daarnaast worden er juridische en bureaucratische obstakels opgeworpen om de energie-transitie te vertragen. Hier worden soms vrijhandelsverdragen voor gebruikt. Veel klimaatprogramma’s van (lokale) overheden bieden specifieke voordelen aan lokale producenten. Niet alleen om de CO2-uitstoot door transport te verminderen, maar vooral ook om de energie-transitie ten goede te laten komen aan de lokale economie. De Wereld Handels Organisatie heeft veel van dit soort programma’s d.m.v. rechtszaken weten te verbieden (1), omdat zij in strijd waren met de vrijhandelsverdragen.

Het ziet er niet naar uit dat de grote fossiele brandstof bedrijven in staat of bereid zullen zijn over te schakelen op alternatieve energie. British Petroleum wilde ooit haar naam veranderen in ‘Beyond Petroleum’, maar is nu bezig haar alternatieve tak af te stoten. Wereldwijd wordt maar liefst 1000 miljard dollar per jaar geïnvesteerd in nieuwe exploraties van kolen, olie en gas (tegen 250 miljard voor alternatieve energie). Hoeveel zonnepanelen zou je voor dat geld niet kunnen produceren! Zon- en windenergie mogen dan goedkoper worden, om fossiele brandstoffen uit bestaande bronnen volledig weg te concurreren zouden ze spotgoedkoop moeten worden. Zo goedkoop worden ze niet. Volgens deze studie (die zeer aan de optimistische kant is) zou een totaalpakket van zon- en windenergie, bijbehorende infrastructuur en opslag in 2030 ongeveer voor dezelfde prijs stroom kunnen leveren als de huidige infrastructuur (en 99,9% van alle behoefte kunnen dekken). Maar dat is niet voldoende om fossiele brandstoffen weg te concurreren enkel en alleen op basis van het prijsmechanisme.

Zonnepanelen als zodanig zouden volgens sommigen in 2030 heel goed spotgoedkoop kunnen zijn. Energieopslag en in mindere mate windmolens zullen naar alle verwachting ook aanzienlijk in prijs dalen. Maar de kosten van de installatie, de infrastructuur en het onderhoud drijven de prijs sterk op. De positieve kant hiervan is dat dit ook weer banen oplevert! (1) Het betekent echter ook, dat ingrijpend en consistent overheidsingrijpen noodzakelijk is, om fossiele brandstoffen snel genoeg uit te bannen als nodig is om catastrofale opwarming van de aarde te voorkomen. Zeker omdat er voor een aantal sectoren (zoals scheepvaart, luchtvaart en verhitting in de zware industrie), nog geen complete en gemakkelijke duurzame oplossing bestaat.

En veel overheden worden juist sterk beïnvloed door de fossiele brandstof-industrie. Dit geldt met name ook voor Nederland met zijn grote gasbel en zijn Shell, en industrie gericht op ondersteuning van de oliewinning. Nederland loopt in Europa volledig achterop met klimaatbeleid. Als je ziet hoe politici keer op keer prioriteit geven aan korte-termijn economische belangen, dan zou je al snel kunnen denken dat het hopeloos is.

Dit is echter niet het hele plaatje. Ook politici raken steeds meer geïnteresseerd in de transitie naar alternatieve energie (alleen in Nederland is men nog een beetje aan het slapen). Om verschillende redenen maken ook zij zich zorgen over klimaatverandering. Daarnaast is de veiligheid van de energievoorziening (1, 2, 3) een punt van zorg. Dit houdt ook verband met de wens onafhankelijk te worden van energie-importen uit het buitenland. Ondanks de lage olieprijs van dit ogenblik kan het zomaar gebeuren dat Saudi-Arabie zich gedwongen ziet zijn productie te verlagen (1), wanneer een aantal belangrijke olievelden uitgeput raakt. En Nederland zal vanaf 2023 geen aardgas meer kunnen exporteren.

Door dit alles is een onzekere situatie ontstaan. Onder die omstandigheden heeft maatschappelijke druk op de politiek ineens veel meer kans op succes. Wanneer het volstrekt duidelijk wordt dat een meerderheid van de bevolking een snelle energie-transitie steunt (zoals dat bijvoorbeeld in Duitsland en Denemarken (1) wel het geval is) en dit ook laat merken, dan zouden politici veel meer geneigd zijn dan voorheen zich hiervoor in te zetten. Volgens de Franse econoom Piketty (beroemd vanwege zijn recente boek over de ongelijke inkomensverdeling) kunnen politici vaak erg zelfzuchtig en lui zijn, maar zijn ze wel degelijk gevoelig voor wat er leeft onder de bevolking.

Misschien dat veel politici het eigenlijk ook anders willen, maar zich zelf niet opgewassen voelen tegen de gevestigde belangen! Er lijkt in onze maatschappij een collectief gevoel van machteloosheid te bestaan, dat zich wellicht zelfs uitstrekt tot mensen in leidinggevende posities. Juist daarom is het van belang dat we elkaar laten merken dat het ons niet onverschillig laat! Dit kan de positieve ontwikkelingen die momenteel wel degelijk plaatsvinden versterken, zodat het dubbeltje de goede kant opvalt. Hopelijk net op tijd.

3: Waarom het urgent is

Want een ding moeten we niet uit het oog verliezen. Terwijl het goed gaat met de alternatieve energie, gaat het steeds slechter met het klimaat. Volgens verschillende rapporten veroorzaakt klimaatverandering op dit moment wereldwijd al veel slachtoffers (zie hier: 1,2).

Nog ernstiger is, dat volgens recent wetenschappelijk onderzoek de klimaatverandering sneller zal gaan dan verwacht. De officiële doelstelling voor CO2 emissie-reductie, (die tot op heden uitgangspunt is van de moeizame internationale klimaatonderhandelingen (1)) is daarom waarschijnlijk niet meer voldoende. Via deze link kunt u cruciale informatie over dit onderwerp vinden: http://tinyurl.com/Urgent1002. Hieronder een korte samenvatting. Ik wil u dringend verzoeken dit te lezen – ook al wordt u er niet vrolijker van!

1: De officiële doelstelling voor vermindering van de CO2 uitstoot (die de basis vormt van de internationale onderhandelingen) gaat uit van een wereldwijde reductie van ten minste 42-57% in 2050. Ontwikkelde landen moeten hun emissies zelfs terugbrengen met 80%. Deze doelstellingen zijn gebaseerd op de bevindingen van het IPCC (International Panel on Climate Change), de wetenschappelijke organisatie onder auspiciën van de Verenigde Naties (verantwoordelijk voor de belangrijkste klimaatrapporten).

2: De wereld ligt niet op koers om deze minimum-doelen te halen.

3: Zelfs indien deze minimum-doelen wel gehaald zouden worden, hebben we (volgens het IPCC) slechts 50% kans dat de wereldwijde temperatuurstijging deze eeuw beperkt blijft tot 2 graden Celcius.

4: Volgens het IPCC lopen we bij een temperatuurstijging van boven de 2 graden het risico een ‘tipping point’ te bereiken, die de temperatuurstijging oncontroleerbaar maakt. Dit betekent, kort gezegd, dat de temperatuurstijging zelf nog meer emissies van broeikasgassen, en daardoor temperatuurstijging zal veroorzaken. Wetenschappers noemen dit het ‘runaway greenhouse effect’.

5: Nog steeds volgens het IPCC; indien we erin slagen onze CO2 uitstoot te beperken met een snelheid die de temperatuurstijging waarschijnlijk zal beperken tot 1 graad, zelfs dan is er nog steeds 20% kans op een temperatuurstijging van meer dan 2 graden.

6: Het effect van CO2 uitstoot op het klimaat heeft (nog steeds volgens het IPCC) een vertraging van 30-35 jaar. Dit betekent, dat we op dit moment de gevolgen ervaren van de uitstoot tot ca. 1980. Een temperatuurstijging met 1,4 graden is al onvermijdelijk op basis van de uitstoot tot nu toe.

7: Een overweldigende meerderheid van klimaatwetenschappers onderschrijft de conclusie dat klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt, en dat deze zich minstens zo snel zal ontwikkelen als door het IPCC wordt aangegeven. Sommige wetenschappers menen dat de conclusies van het IPCC nog te optimistisch zijn.

8: Sommige wetenschappers (1, 2, 3, 4) bepleiten een nog snellere reductie van de CO2 uitstoot.Volgens het Potsdam Institute for Climate Impact Research is de maximale hoeveelheid CO2 die we nog mogen uitstoten (ons ‘carbon budget’) bij gelijkblijvende emissies in 25 jaar opgebruikt.

9: Zelfs wanneer we kunnen verhinderen dat we de tipping points bereiken die klimaatverandering oncontroleerbaar zullen maken, dan nog zullen de gevolgen van klimaatverandering zeer ernstig zijn.

Van al deze punten is alleen punt 8 (en de tweede helft van punt 7) controversieel. Al het overige wordt door geen enkele regering ter wereld als zodanig ontkend. Hier in Nederland is de Stichting Urgenda een rechtszaak tegen de staat begonnen, om de regering te dwingen het klimaatbeleid sterk te intensiveren.

Nog steeds bestaat de mogelijkheid de ergste rampen te voorkomen wanneer er heel snel maatregelen worden genomen. Er bestaat geen enkele twijfel over dat wanneer we de klimaatverandering niet op tijd stoppen, dit ons later nog meer zal kosten – zelfs in termen van geld! Dat gegeven zou vele malen belangrijker moeten zijn dan het kostenplaatje van de energie-transitie op korte termijn. Niettemin is het van belang erop te wijzen dat effectieve maatregelen ons weliswaar iets kosten, maar dat we veel hier van later weer terugverdienen.

Verschillende organisaties, zoals de Stichting Urgenda, Greenpeace en Groen Links, hebben scenario’s voor de energie-transitie opgesteld. Geen van deze scenario’s beschrijft iets wat zelfs maar in de buurt komt van terugkeer naar een vooroorlogse economie.

4: Maar wat kan ik nu concreet doen?

Hier is een link naar websites die regelmatig actie voeren tegen klimaatverandering: http://tinyurl.com/Actie1002 . Tips om uw eigen CO2-uitstoot te verminderen vindt u hier: http://tinyurl.com/Voetprint1002Avaaz.org roept in onderstaande link mensen op een actie te beginnen om hun eigen gemeente zo snel mogelijk klimaatneutraal te maken. Er zijn ook veel projecten voor lokale energie-opwekking of bijvoorbeeld biologische landbouw. Als u mij een email stuurt, dan zal ik u in de toekomst op de hoogte houden van nieuwe acties – en kleine dingen die u kunt doen, zelfs als u weinig tijd heeft – fullpictureofclimatechange@gmail.com. 

Wat ons tegenhoudt is misschien vooral dat het te pijnlijk is om aan te denken. Misschien denk je dat het gewoon al te laat is om het ergste te verhinderen. In dat geval wil ik je het volgende in overweging geven. Het is al te laat om te voorkomen dat er rampen plaatsvinden. Die gebeuren namelijk nu al. Maar het kan altijd nog erger. Iedere beperking van de CO2 uitstoot die we kunnen bereiken is dus belangrijk!

Het blijft pijnlijk dit alles onder ogen te zien. Toch is het juist van belang het niet uit het bewustzijn weg te drukken. Er zijn een aantal redenen waarom uitgerekend het ‘klimaatprobleem’ (het woord ‘probleem’ is hier eigenlijk een eufemisme voor naderende catastrofe!) zich bij uitstek leent voor ontkenning. Hierover heb ik dit artikel geschreven: http://tinyurl.com/Geest1002 . Ik vind het belangrijk dit aan de orde te stellen. Simpelweg omdat bewustwording van deze psychologische patronen ertoe leidt dat we het niet langer ontkennen of wegdrukken! En het helpt ook om andere mensen beter te begrijpen.

Het lijkt zo onbegrijpelijk dat we collectief zo passief blijven. Wanneer je bedenkt dat in Frankrijk 3 miljoen mensen de straat op gaan om hun afschuw te uiten over een verschrikkelijke gewelddaad, dan hebben we toch zeker wel voldoende compassie om in het geweer te komen tegen een dreigende ramp die zeker miljoenen, en mogelijk honderden miljoenen mensen het leven kan kosten! Veel van wat op het eerste gezicht onverschilligheid lijkt, berust in feite op verdrongen angst. Mensen weten zich eenvoudig geen raad met het klimaatprobleem. Het is dus noodzakelijk het meer over dit ‘probleem’ te hebben. Doorbreek het taboe. Geef mensen het gevoel dat het OK is erover te praten. Zeg simpelweg iets vaker: ik maak me zorgen over klimaatverandering. Op het juiste moment – of het verkeerde. Misschien kun je zelfs een spontane eenmansdemonstratie houden in je eigen woonplaats!

Het is ook belangrijk mensen beter te informeren. In de toekomst wil ik hieraan bijdragen door op een weblog essentiële informatie te delen. Bijvoorbeeld over hoe het pad naar een koolstofvrije economie eruit zou kunnen zien (zie deze hub: http://tinyurl.com/Pad1002 ) of hoe je de argumenten van klimaatsceptici kunt weerleggen (zie deze hub: http://tinyurl.com/Sceptici1002 ).

Internet en Facebook zijn natuurlijk bijzonder geschikt om informatie te verspreiden in je eigen netwerk van vrienden en kennissen. Je zou bijvoorbeeld een eigen boodschap kunnen opstellen. Of deze brief verder kunnen verspreiden. Een korte eigen oproep met een link naar deze brief is een andere mogelijkheid. Ik heb vier versies:

Ik hoop dat ik je met deze brief kan inspireren in actie te komen voor het behoud van onze planeet en de bloei van onze samenleving. Zelfs als onze inspanningen minder succes hebben dan we hadden gehoopt, dan is het op zijn minst goed dat we ons best doen. Voor onze menselijke waardigheid, en ook voor de psychische gezondheid van onze maatschappij. We moeten ons geen zorgen maken, maar in actie komen. We weten nooit wat de toekomst zal brengen, maar wel dat onze handelingen een resultaat zullen hebben.

Laten we het niet opgeven!

Met vriendelijke groet,

Jan-Willem Brouwer

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s